امشب نه هرشب است شب يلداست

شب يلدا، شب تولد است. اصلاً معني‌‌اش به زبان سرياني تولد يافتن و متولد شدن است. طرفداران آيين مهر، اين شب را  زاد شب ايزد مهر مي‌دانند. زاد شب ايزد فروغ و روشنايي.

شب يلدا يا شب چله، شب اول زمستان و درازترين شب سال است كه در فرهنگ و ادب و رسوم ايرانيان جايگاهي ويژه دارد و معمولا افراد خانواده سعي مي‌كنند اين شب را در كنار بزرگ‌ترها و در فضايي همراه با نشاط و شادابي بگذرانند.


جشن يلدا در ماه پارسي «دي» نام دارد و دي نام آفريننده زمان در فرهنگ زرتشتيان و ايرانيان باستان بوده است و به اعتقاد برخي شايد بعدها دي وارد زبان انگليسي شد و به نام روز خوانده شد.
دي‌ماه در ايران كهن چهار جشن را در برداشت كه شامل نخستين روز ماه دي، روز هشتم، پانزدهم و بيست و سوم بود و هم‌اكنون از اين چهار جشن فقط شب يلدا را جشن مي‌گيريم كه به باور پشينيان، در پايان اين شب دراز كه آن را اهريمني و نامبارك مي‌دانستند، عاقبت تاريكي شكست مي‌خورد و روشنايي پيروز و خورشيد زاده مي‌شود و روزها از اين پس بلند و شب‌ها كوتاه مي‌شود.
آيين جشن شب يلدا يا شب چله بزرگ كه در سرزمين كهن ايران و در بين قشرها و خانواده‌ها برگزار مي‌شود، در واقع جشن گردهمايي خانوادگي است.
اين گردهمايي در خانه بزرگ خانواده با دور كرسي نشستن آغاز و تا نيمه شب با ميوه و آجيل خوردن و تفال به فال حافظ ادامه مي‌يابد. مردم ديوان اشعار لسان‌لغيب را با نيت بهروزي و شادكامي مي‌گشايند و فال دل خويش را از او طلب مي‌كنند. در برخي از نقاط ايران نيز شاهنامه‌خواني رواج دارد. در نقاط مختلف ايران انواع تنقلات و خوراكي‌ها به تبع محيط و سبك زندگي مردم منطقه مربوط مي‌شود اما هنداونه‌ ميوه‌اي است كه هيچ‌گاه از قلم نمي‌افتد، زيرا عده زيادي اعتقاد دارند كه اگر مقداري هندوانه بخورند در زمستاني كه در پيش دارند سرما و بيماري بر آنها غلبه نخواهد كرد.
در گذشته‌هاي دور «قاشق‌زني» نيز بخشي از آيين شب يلدا بود كه دختران و پسران به در خانه آشنايان خود رفته و با قاش‌زني از صاحبخانه تنقلات مخصوص اين شب را مي‌گرفتند. فال گوش ايستادن در پشت در خانه نيز مرسوم بود، جوانان نيت مي‌كردند و فالگوش مي‌ايستادند و اولين حرفي را كه از رهگذري مي‌شنيدند، به منزله پاسخ نيت خود قلمداد مي‌كردند.
شاد زيستن و بانشاط بودن بخشي از فرهنگ زيستي ايرانيان است كه اين رويكرد برگرفته از روح زيبا و ذوق سرشار است و از اين رو شب يلدا از جمله مناسبت‌هايي است كه ايرانيان براي شادي كردن و استفاده از فرصت‌ها براي شاد زيستن از آن استفاده مي‌كردند. تمام ميوه‌هاي تهيه شده براي اين شب بايد خورده شود تا چيزي براي فردا يعني زمستان باقي نماند.
یلدا در روسیه
یلدا که جشنی ایرانی است در کشور همسایه شمالی ما یعنی روسیه نیز رواج دارد.
به گزارش خبرگزاري مهر، دکتر داریوش کیانی، مدیر سازمان اسناد ملی ایران درباره برگزاری یلدا در روسیه چنین روایت می‌کند: این جشن در روسیه نیز از دیر‌باز‌، از روزگاری که هنوز مسیحیت به آن جا راه نیافته بود‌، به مدت 12 روز پر‌سرور و پر‌آيین با آداب ویژه‌ای برگزار می‌شده است و گویا هنوز هم در میان دهقانان و روستاییان معمول است.
وی ادامه می‌دهد: در روسیه جشن یلدا، عید سالانه دهقانان و روستاییان بود. پختن نان شیرینی محلی به صورت موجودات زنده‌، بازی‌های محلی گوناگون‌، کشت و بذر‌پاشی به صورت تمثیلی و بازسازی مراسم کشت‌، پوشانیدن سطح کلبه با چربی‌، گذاشتن پوستین روی نرده پنجره‌ها‌، آویختن پشم از سقف‌، پاشیدن گندم به محوطه حیاط‌، ترانه‌خوانی و رقص و آواز و مهم‌تر از همه قربانی کردن جانوران از آیین‌های ویژه این جشن بوده و هست. یکی دیگر از آیین‌های شب‌های جشن، گرفتن فال بود و پیشگویی رویدادهای احتمالی سال آینده.
همین آیین‌ها در روستاهای ایران نیز کم و بیش به چشم می‌خورد که نشان از همانندی جشن یلدا در ایران و روسیه دارد.